Ang umagang wala nang pandesal: pagluluksa kay Lola

Hangga't natatandaan ni Ella, laging nauunang gumising ang Lola niya. Pagdating ng alas-sais, amoy kapeng barako na ang kusina ng bahay nila sa Batangas, at may paper bag ng mainit na pandesal sa mesa. Bubuhusan ni Lola ng kape ang tasa ni Ella at itatanong ang parehong tanong araw-araw: "O, ano'ng plano mo ngayong araw?"

Nagkasakit si Lola noong Hunyo. Pagdating ng Agosto, wala na siya. Tapos dumating ang lamay: mga kanta at dasal gabi-gabi, mga kamag-anak galing Maynila at Mindoro, mahabang mesa ng pagkain, kape para sa sinumang nagpupuyat. Abala si Ella sa pag-aasikaso ng bisita. Halos hindi siya umiyak.

Tapos nag-uwian na ang lahat. Sa unang Lunes pagkatapos ng libing, nagising si Ella ng alas-sais dahil nakasanayan, at naglakad papunta sa kusina. Madilim. Walang kape. Walang pandesal. Tumayo siya roon na naka-pambahay, at doon na siya bumigay.

Madilim. Walang kape. Walang pandesal.

Habang may lamay, laging may gagawin. Pagkatapos ng libing, natigil ang pagkaabala, at lumipat ang pagkawala sa mga ordinaryong sandali. Ang upuang laging inuupuan ni Lola. Ang tsinelas niya sa may pinto. Ang number niya, nasa phone pa rin ni Ella bilang "Lola Ising."

Bumalik si Ella sa pagtuturo pagkalipas ng isang linggo. Nakangiti siya sa Grade 4 class niya at umiiyak sa CR ng faculty tuwing lunch. Nasusungitan niya ang nanay niya, tapos nakokonsensya siya. May mga araw na wala siyang maramdaman, at iyon ang mas nakakatakot sa kanya.

Mabuti naman ang intensyon ng mga tao. "Nasa mabuting lugar na siya." "At least hindi na siya naghihirap." Pinaniniwalaan ni Ella ang dalawang iyon, at hindi pa rin nito napupunan ang bakanteng puwang sa mga umaga niya.

Pakiramdam din niya, dapat okay na siya ngayon. 84 na si Lola. May ibang nawalan ng magulang, ng anak pa nga. Sino siya para bumigay dahil sa isang lola? Kaya pinaliit niya at tinahimik ang lungkot niya, at nanatili itong mabigat.

Ang unang nakatulong ay ang hayaang maging kasinlaki ng totoo ang lungkot. Bumisita ang pastor nila isang gabi at sinabing, "Dalawampu't limang taon mo siyang kasama tuwing umaga. Siyempre masakit ito." Umiyak si Ella sa harap ng ibang tao sa unang beses mula noong libing.

Dalawampu't limang taon mo siyang kasama tuwing umaga. Siyempre masakit ito.

Ibinalik niya ang mga umaga sa bagong paraan. Isang Sabado, bumili siya ng pandesal, nagtimpla ng barako sa lumang kettle ni Lola, at umupo sa mesa kasama ang nanay niya. Pinag-usapan nila si Lola: ang mga corny niyang joke, ang pagsesermon niya, ang paghuni niya ng mga hymn habang nagwawalis sa bakuran. Tumawa sila, umiyak, tapos tumawa ulit. Naging Sabado ritual na nila iyon.

Sumulat siya kay Lola sa isang maliit na notebook, ang mga bagay na sasabihin sana niya habang nagkakape sila. "Lola, ang kulit ng Grade 4 ngayong taon." "Lola, miss na kita ngayon." May mga araw na wala siyang naisusulat. Nandoon lang ang notebook kapag kailangan niya.

Hinayaan din niyang magluksa ang katawan niya. Natutulog siya kapag pagod, naglalakad sa plaza tuwing hapon, at tumanggi muna sa mga extra activity sa school.

At nagdasal siya nang tapat. May mga gabing galit siya. May mga gabing ang nasasabi lang niya ay, "Lord, miss ko na siya." Naging totoo sa kanya ang Awit 34:18 sa paraang hindi niya naramdaman dati.

Pagkalipas ng ilang buwan, nandoon pa rin ang lungkot, at iba na ang itsura nito. Dumarating na ito nang paalon-alon. Sa magagandang araw, naiisip niya si Lola at napapangiti. Sa mahihirap na araw, alam niya kung sino ang tatawagan.

Kung may minamiss ka ngayon, walang schedule para dito. Dumarating ang lungkot nang paalon-alon, madalas sa maliliit na bagay na pinagsaluhan ninyo araw-araw. Bahagi ng pagmamahal sa kanila ang maramdaman ito.

Subukan ang isang maliit na bagay ngayong linggo. Magkuwento sa isang tao tungkol sa nawala sa iyo. Ituloy ang isa sa mga nakasanayan niya: isang recipe, isang kanta, isang tasa ng kape sa umaga. Sumulat sa kanya ng maikling note.

Kung ilang linggo ka nang hirap matulog, kumain, magtrabaho o lampasan ang araw dahil sa lungkot, o pakiramdam mo wala nang pag-asa, kausapin ang doktor o counselor. Normal na hakbang ang humingi ng suporta sa pagluluksa.

At kung gusto mo ng mauumpisahan ngayon, libre ang HopeBegins. Piliin mo kung ano ang nararamdaman mo at bibigyan ka ng isang maliit na bagay na puwede mong subukan ngayong araw, mga calming tool, taong magdarasal para sa iyo, at e-coach na puwede mong i-message sa Messenger. Para sa mabibigat na araw, may ilang talata at maikling panalangin sa Bible verse para sa malungkot.