Stress sa utang: ang takot ni Ramon sa bawat text

Jeepney driver si Ramon sa Quezon City, rutang Cubao. Gising na siya ng alas-kuwatro para makapasada nang maaga. Nitong mga nakaraang buwan, may bago siyang kinatatakutan na mas mabigat pa sa traffic sa EDSA: ang cellphone niya.

Nagsimula ito sa maliit. Kinapos sila noong nagkasakit ang bunso, kaya umutang siya sa isang online lending app. Nang hindi niya nabayaran sa tamang araw, umutang siya sa isa pang app para bayaran ang una. Tapos sa kumpare niya. Tapos sa 5-6 sa palengke.

Wala naman siyang winaldas. Pambili ng gamot, pambayad sa kuryente, pang-matrikula ng panganay. Bawat utang may dahilan, at bawat dahilan, mahalaga.

Pagdating ng Setyembre, bawat vibrate ng cellphone habang nagmamaneho ay parang suntok sa dibdib. "Paalala: overdue na po ang inyong account." Minsan, may tumatawag pa sa mga kakilala niya.

Pagdating ng Setyembre, bawat vibrate ng cellphone habang nagmamaneho ay parang suntok sa dibdib.

Wala siyang sinabihan, kahit si Lorna, ang asawa niya. Tuwing gabi, inaabot niya ang kita ng araw na parang normal, kahit kulang na ito dahil may hinuhulugan siyang patago. "Matumal lang ngayon," sabi niya.

Para kay Ramon, may kasamang hiya ang bawat piso ng utang. Padre de pamilya siya, at pakiramdam niya, palpak siya bilang tagapagbigay ng pamilya.

Dahil itinatago niya, mag-isa niyang pinapasan ang lahat. Hindi siya makatulog. Sumasakit ang batok niya. Mainit ang ulo niya sa mga anak niya. Habang nagmamaneho, paulit-ulit sa isip niya ang mga numero, at minsan muntik na siyang lumampas sa pulang ilaw.

Ramdam din ito ng katawan niya. Pagod na siya bago pa magsimula ang pasada. Nawawalan siya ng gana kumain, at kapag may pasaherong nagbayad ng buong limandaan, naiisip agad niya kung saang utang ito mapupunta.

Ang pag-utang para pambayad sa ibang utang ay parang paghukay ng bagong butas para matakpan ang luma. Lalong lumalalim. At bawat bagong utang, may kasamang bagong takot.

Ang pinakamabigat, pakiramdam niya wala siyang malalapitan. "Problema ko 'to," sabi niya sa sarili. "Ako ang may kasalanan, ako ang aayos."

Isang gabi, nabasa ni Lorna ang isang text sa cellphone niya. Wala na siyang maitago. Umupo sila sa kusina pagkatulog ng mga bata, at inamin ni Ramon ang lahat. Inasahan niyang magagalit si Lorna. Nagalit nga, nang kaunti. Pagkatapos, hinawakan nito ang kamay niya: "Bakit mo pinasan nang mag-isa? Mag-asawa tayo."

Bakit mo pinasan nang mag-isa? Mag-asawa tayo.

Kinabukasan, kumuha sila ng kuwaderno. Inilista nila ang bawat utang: kanino, magkano, kailan ang due date, at magkano ang patong. Nakakatakot tingnan. Sa unang pagkakataon, nakita nila ang buong larawan, at may hangganan pala ito.

Tiningnan din nila kung alin ang may pinakamataas na patong at alin ang pinakamadalas tumawag. Doon nila sinimulan ang pakikipag-usap. Hindi kakayanin ang lahat nang sabay, kaya pinag-usapan nila kung alin ang uunahin bawat linggo.

Isa-isa nilang kinausap ang mga pinagkakautangan. Tinawagan ni Ramon ang kumpare niya at humingi ng mas mahabang palugit. Nakipag-usap sila sa iba para sa payment plan na kaya ng kita niya. May mga tumanggi, at karamihan ay pumayag. Nagdesisyon din silang mag-asawa: wala nang bagong utang para pambayad sa lumang utang.

May isang app na patuloy na nagte-text nang may pananakot. Tinigilan na ni Ramon ang pagsagot sa mga tawag na nambabastos. Nagbabayad siya ayon sa napag-usapan, at sabay na nilang binabasa ni Lorna ang mga text, para walang nag-iisa sa takot.

Binago rin nila ang gastos sa bahay. Baon na lang imbes na kain sa labas, at isang lumang lata ng biskwit para sa ipon, kahit bente pesos lang kada araw.

Sinabi rin ni Ramon sa mga kasamahan niyang driver sa terminal. Akala niya pagtatawanan siya. Dalawa sa kanila ang umamin na may utang din sila sa mga app. Mula noon, nagkakamustahan sila habang naghihintay ng pasahero.

At nagdasal siya, sa loob ng jeep, bago pumasada. Ang 1 Pedro 5:7 ang naging panalangin niya: inilalagak niya sa Diyos ang kabalisahan niya, bawat umaga. May utang pa rin sila ngayon, at mas magaan na ang dala ni Ramon. Natutulog na siya nang diretso, at hindi na siya napapatalon sa bawat vibrate.

Kung binabasa mo 'to habang may mga text na hindi mo mabuksan, huminga ka muna. Maraming Pilipino ang may utang, at may paraan para harapin ito nang paisa-isang hakbang.

Ngayong araw, sabihin sa isang taong pinagkakatiwalaan mo. Tapos ilista ang lahat ng utang mo sa isang papel. Mas madaling harapin ang problemang nakikita mo nang buo. Kung may asawa ka o kasama sa bahay, isama mo sila. Mas magaan ang pasan kapag dalawa o tatlo kayong may hawak.

Kung ilang linggo ka nang hindi makatulog, lagi kang kinakabahan, o pakiramdam mo wala nang pag-asa, kumausap ng doktor o counselor. Normal na hakbang ito, at makakatulong ito para mas malinaw kang makapag-isip.

Kung gusto mo ng masisimulan ngayon, libre ang HopeBegins. Piliin kung ano ang nararamdaman mo at bibigyan ka ng isang maliit na bagay na puwedeng subukan ngayon, mga calming tool para sa kaba, may magdarasal para sa'yo, at e-coach na puwede mong i-message sa Messenger. Kung kinakabahan ka ngayon mismo, subukan ang Paano mawala ang anxiety.