Paano nagsimula ulit si Lito matapos kunin ng baha ang lahat

Dalawampung taon nang pare-pareho ang umaga ni Lito. Gising ng alas-kuwatro, isang tasang barako, tapos diretso sa palaisdaan sa Malolos na itinayo nila ng tatay niya. Bangus ang karamihan. Sapat para mapag-aral ang dalawang anak at maayos ang bubong kapag tumutulo.

Tapos dumating ang bagyo nung Agosto. Magdamag na tumaas ang ilog, at tuloy-tuloy pa. Pagdating ng umaga, lubog na ang mga pilapil ng palaisdaan at wala na ang mga isda, tangay papunta sa dagat kasama ng lahat. Nakatayo siya sa gilid, naka-tsinelas, nakatingin sa kulay-putik na tubig kung saan dati ang pinaghirapan niya.

Nakatayo siya sa gilid, naka-tsinelas, nakatingin sa kulay-putik na tubig kung saan dati ang pinaghirapan niya.

"Babangon tayo," sabi niya sa asawa niyang si Weng. Seryoso siya. Nangutang siya para ayusin ang pilapil at mag-restock. Makalipas ang dalawang buwan, inubo siya at hindi na tumigil. Pneumonia, sabi ng doktor sa provincial hospital, tapos pahinga. Anim na linggong pahinga, para sa taong ni minsan hindi nag-day off nang anim na araw.

Pagdating ng Disyembre, ubos na ang inutang, kalahati pa lang ang naayos sa palaisdaan, at tuwing hapon nakaupo si Lito sa plastic na upuan sa may pinto, pinapanood ang mga kapitbahay na pumapalaot.

Mabigat ang mawalan ng palaisdaan. Mas mabigat ang sumunod. Alam ni Lito kung sino siya dati: siya yung nagtatrabaho, siya yung nagbibigay, siya yung tinatawag ng mga kapitbahay kapag kailangan nilang ayusin ang pilapil nila. Habang nakaupo sa may pinto, hindi na niya kilala kung sino yun.

Tumigil siyang sumagot sa text ng barkada. Nasigawan niya ang anak niya dahil sa nabasag na plato. Sa gabi, gising siya, paulit-ulit na nagkukuwenta: ang utang, ang tuition, ang presyo ng fingerlings, ilang buwan pa bago mag-ani. Kahit paano niya kuwentahin, iisa ang sagot ng numero: dalawampung taon ang nawala sa isang gabi.

Napapansin ni Weng. "Kumain ka naman," sasabihin niya, sabay abot ng plato. Kakain siya nang kaunti, tapos balik sa upuan. Kapag tinanong ni Weng kung ano ang iniisip niya, "Wala" ang sagot niya. Ang totoo, pakiramdam niya talunan siya, at hindi niya alam kung paano sasabihin yun.

Para kay Lito, ang magsimula ulit ay ibalik ang lahat nang sabay-sabay: ang palaisdaan, ang pera, ang lakas niya, ang lugar niya. Dahil hindi niya kayang gawin lahat yun, wala siyang ginawa kahit isa.

Dahil hindi niya kayang gawin lahat yun, wala siyang ginawa kahit isa.

Nagsimula ang pagbabago kay Mang Celso, matagal na niyang kaibigan, na dumaan isang umaga dala ang pandesal at umupo sa katabing upuan nang hindi na nagpapaalam. Nag-usap sila tungkol sa panahon at sa presyo ng gasolina. Tapos nagtanong si Celso, "Ikaw ba, kumusta ka talaga?" at naghintay.

Nagulat si Lito sa sarili niya. Ikinuwento niya ang pagkukuwenta tuwing gabi, ang hiya, ang pakiramdam na binigo niya ang pamilya niya. Tumango si Celso. "Ganyan din ako noong nasunog yung bangka ko. Isang taon bago ako nakabalik." Doon unang naramdaman ni Lito na may hugis ang pinagdadaanan niya, at may katapusan.

Inaya siya ni Celso na tumulong sa bangka nito ilang umaga kada linggo, mag-ayos ng lambat at magtimon. Maliit ang kita. Pero napapabangon siya nito sa upuan nang alas-kuwatro, at nasa tubig na siya pagsikat ng araw. Sa unang pagkakataon makalipas ang ilang buwan, umuwi siyang pagod sa magandang paraan.

Noong bata siya, binabanggit ng nanay niya ang Panaghoy 3:22-23 tuwing almusal. Doon sa tubig, pagsikat ng araw, saka niya naintindihan kung bakit gustong-gusto ito ng nanay niya.

Isang Linggo ng gabi, isinulat nila ni Weng ang lahat sa isang papel: ang utang, ang pumapasok na pera, ang puwedeng ipagpaliban. Nang nakasulat na, mas maliit pala ito kaysa sa bersyon sa isip niya. Magkasama silang pumunta sa kooperatiba, humingi ng palugit sa utang, at pinagbigyan sila.

Hindi gumawa si Lito ng malaking plano. Gumawa siya ng maikling listahan, yung klase na naiintindihan ng taong sanay magtrabaho gamit ang kamay. Ayusin ang sampung metro ng pilapil ngayong linggo. Sumama kay Celso tatlong umaga. Mag-almusal kasama ang mga bata. Magdasal bago matulog, kahit isang pangungusap lang.

May mga linggong nagawa niya lahat. May mga linggong isa lang. Tinuruan siya ni Weng na bilangin ang isang yun bilang panalo.

Tinuruan siya ni Weng na bilangin ang isang yun bilang panalo.

Bumalik din siya sa church. Pagkatapos ng service, hinawakan ng pastor ang balikat niya at sinabing, "Ipagdadasal ka namin." Nung sumunod na Sabado, may ilang lalaki mula sa church na dumating para tumulong sa pag-aayos ng isang bahagi ng pilapil.

Nang hindi pa rin nawawala ang mga gabing hindi siya makatulog, pinilit siya ni Weng na bumalik sa health center, this time tungkol na sa pag-aalala at sa bigat ng loob. Nakinig ang doktor, nagtanong tungkol sa tulog at sa pag-inom niya, at ni-refer siya sa isang counselor na pumupunta sa bayan dalawang beses isang buwan. Pumunta si Lito para lang matuwa si Weng. Itinuloy niya dahil nakatulong.

Pagdating ng sumunod na tag-araw, may laman na ulit ang bahagi ng palaisdaan. Mas maliit kaysa dati. Sabi ni Lito, ito ang pinakamagandang naitayo niya, kasi dalawang beses niya itong itinayo.

Baka iba ang naging baha mo: negosyong nagsara, relasyong natapos, isang taon na mas marami ang kinuha kaysa ibinigay. Kapag magsisimula ka ulit, parang kailangan mo munang maitayo ulit ang lahat bago ka payagang maging okay.

Puwede kang magsimula nang mas maliit pa diyan. Pumili ng isang bagay na kaya mong gawin ngayong linggo, kasing-laki ng sampung metro ng pilapil. Sabihin sa isang tao ang totoo tungkol sa kalagayan mo. Isulat ang utang mo at ang meron ka, para nasa papel na lang ito at hindi na lumalaki sa isip mo.

Kung higit dalawang linggo nang mabigat ang loob mo, o hindi ka na makatulog, makakain o makaraos sa araw-araw, kausapin ang doktor o counselor. Normal na next step yan, at mas nakatulong ito kay Lito kaysa inaasahan niya.

Kung gusto mo ng tulong para makapagsimula ngayon, libre ang HopeBegins. Piliin kung ano ang nararamdaman mo at may isang maliit na bagay kang puwedeng subukan ngayon, may calming tools, may magdadasal para sa iyo, at may e-coach kang puwedeng i-message sa Messenger. Kung pakiramdam mo naliligaw ka, magandang simula ang Hindi ko alam gagawin ko.