Panganay breadwinner: si Jun at ang pagod na walang nakakakita

Alas-singko pa lang ng umaga, nasa pila na ng tricycle si Jun sa may palengke sa Dumaguete. Panganay siya sa limang magkakapatid. Mula nang mamatay ang tatay nila noong 19 siya, siya na ang nagpapaaral sa mga kapatid niya.

Si Carmela, third year nursing. Si Paolo, Grade 11. Si Bunso, Grade 6. Every week may bayarin: tuition, project, baon, load para sa online class. Si Jun ang sumasagot sa lahat, pati kuryente at maintenance na gamot ni Nanay.

Noong high school, pangarap ni Jun maging seaman. Naka-enroll na siya sa maritime school nang mamatay ang tatay nila. Hindi na niya itinuloy. Minsan, kapag may dumaang barko sa pantalan, napapatingin pa rin siya.

Hindi siya nagrereklamo. "Okay lang, kaya ko 'to," lagi niyang sinasabi. Pero may mga hapon na nakakatulog siya sa loob ng tricycle habang naghihintay ng pasahero, nakasandal ang ulo sa bakal, hawak pa rin ang susi.

Isang gabi, nag-text si Paolo: "Kuya, may field trip kami, 1,500. Sorry." Napatitig si Jun sa phone. Wala na siyang pera hanggang Biyernes. Nag-reply pa rin siya: "Sige, ako bahala." Tapos lumabas siya sa kalye at umiyak nang walang nakakakita.

Tapos lumabas siya sa kalye at umiyak nang walang nakakakita.

Mabigat ang pera, at mas mabigat pa ang pakiramdam na kapag huminto ka, babagsak ang lahat. 'Yan ang dala ni Jun araw-araw, kahit sa mga araw na maganda ang kita.

Bilang panganay, maaga siyang natutong unahin ang iba. Sa pamilya nila, hindi pinag-uusapan ang pagod. Ang lagi nilang tanong, "May pera ka ba?" Bihira ang "Kumusta ka, Kuya?"

Kaya nang mapagod siya, nahiya siya. Parang kasalanan ang magpahinga. Kapag may araw na hindi siya nakapasada dahil masakit ang likod niya, buong gabi siyang hindi makatulog sa kakaisip kung paano babawiin ang kita.

May galit din siyang hindi niya maamin. Galit sa sitwasyon, minsan sa mga kapatid na parang hindi nakakaintindi kung gaano kahirap kitain ang 1,500. Tapos guilty siya dahil mahal na mahal niya sila. Paikot-ikot lang: pagod, galit, guilt, pagod ulit.

Pati katawan niya, sumisigaw na. Laging masakit ang likod at ulo niya, at kahit pagod na pagod, gising pa rin siya nang alas-dos ng madaling-araw.

Ang pinakamahirap, wala siyang mapagsabihan. Si Nanay, ayaw na niyang dagdagan ang iniisip. Ang barkada, may kanya-kanyang problema. Kaya sinarili niya, taon-taon.

Nagsimula sa isang tanong na hindi niya inaasahan. Isang Sabado, si Carmela ang nakapansin. "Kuya, kailan ka huling nag-day off?" Hindi niya masagot. Hindi niya maalala.

Doon siya unang nagsabi ng totoo. "Pagod na ako, Mela. Hindi ko alam kung hanggang kailan ko kaya." Akala niya magagalit o malulungkot ang kapatid niya. Niyakap lang siya nito at sinabing, "Bakit ngayon mo lang sinabi? Tutulong kami."

Nag-usap silang magkakapatid at si Nanay sa hapag isang Linggo. Inilista nila lahat ng gastos sa likod ng lumang kalendaryo. Si Carmela, kukuha ng tutoring sa weekends. Si Paolo, magtitinda ng ice candy ni Nanay sa school. Maliit lang ang dagdag na kita. Ang malaking pagbabago, may kahati na si Jun.

Natuto rin siyang humindi, maliit muna. Nang humiram ulit ang isang pinsan, sinabi niyang, "Pasensya na, hindi ko kaya ngayon." Kinabahan siya buong araw. Walang gumuho.

Kinabahan siya buong araw. Walang gumuho.

Nag-day off siya tuwing Linggo ng hapon. Noong una, para siyang nagkakasala. Sumasama siya kay Nanay sa church sa umaga, tapos natutulog siya nang mahaba pagkauwi. Sa isang small group doon, may nakilala siyang kuya na breadwinner din. "Pareho pala tayo," sabi nito, at natawa silang dalawa.

Nagpatingin din siya sa health center dahil sa likod niya. Sabi ng doktor, kailangan niyang magpahinga nang maayos at mag-stretch bago at pagkatapos pumasada. Simple lang, at ngayon lang niya ginawa nang regular.

Ang 1 Pedro 5:7 ang naging dasal niya bago pumasada. Isa-isa niyang binabanggit sa Diyos ang mga iniisip niya: tuition, gamot, field trip. Tapos sinusubukan niyang iwan doon, kahit ilang oras lang.

Mahirap pa rin minsan. May mga linggong kulang pa rin ang kita. Iba na ang pakiramdam kapag may kasama kang nag-iisip.

Kung ikaw ang laging taya sa pamilya, kilala mo ang pagod na ito. Mahal mo sila, at pagod ka. Puwedeng sabay 'yon.

Ang pagtulong sa pamilya ay pagmamahal. Ang pag-aalaga sa sarili mo, pagmamahal din, para may lakas ka pang tumulong bukas.

Subukan mong magsabi sa isang tao sa bahay, kahit isa lang. Ilista ninyo ang gastos nang magkakasama. Pumili ng isang maliit na "hindi" ngayong linggo, at isang oras ng pahinga para sa sarili mo lang.

Kung higit dalawang linggo ka nang ganito, o nakakaapekto na ito sa trabaho at tulog mo, kausapin ang isang doktor o counselor. Normal na hakbang 'yan, at nakakatulong.

Kung gusto mo ng masisimulan ngayon, libre ang HopeBegins. Piliin mo kung ano ang nararamdaman mo at bibigyan ka ng isang maliit na bagay na puwede mong subukan ngayong araw. May calming tools, may magdarasal para sa 'yo, at may e-coach na puwede mong i-message sa Messenger. Basahin din ang Pagod na ako para sa mga araw na ubos ka na.